Wezly zapalenia stawow na palcu. Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

U niektórych pacjentów po pierwszych 6 miesiącach choroby liczba stawów zajętych chorobą zwiększa się do 5 lub więcej — wówczas mówimy o rozszerzonym zapaleniu nielicznostawowym. To może być objaw poważnego schorzenia. Zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej może nie zostać rozpoznane przez rodziców lub lekarzy, ponieważ oko nie jest przekrwione, a dziecko nie skarży się na niewyraźne widzenie. Zachęcamy do omówienia wątpliwości związanych z lekami z lekarzem Pana -i dziecka. Pokazują one zmiany zapalne w obrębie stawów takie jak obrzęki, zmiany osteoporotyczne w okolicy stawów czy zniekształcenia.

Na przykład etanercept podaje się podskórnie raz lub dwa razy w tygodniu, adalimumab podskórnie co 2 tygodnie, a infliksymab raz na miesiąc w postaci infuzji dożylnej. Działanie pozostałych leków takich jak golimumab i certolizumab pegol na dzieci jest nadal badane, a w przypadku dorosłych opracowuje się również inne cząsteczki, które w przyszłości mogą być dostępne także dla dzieci.

Zazwyczaj leczenie lekami anty-TNF ma zastosowanie we wszystkich kategoriach MIZS, z wyjątkiem tych z przetrwałym zapaleniem nielicznostawowym, którego zazwyczaj nie leczy się lekami biologicznymi. Mają one ograniczone wskazania przy uogólnionym MIZS, w którym stosowane są inne leki biologiczne, takie jak przeciwciała anty-IL-1 anakinra i kanakinumab lub przeciwciała anty-IL-6 tocilizumab.

Balsam Alerty z polaczen

Leki anty-TNF stosowane Wezly zapalenia stawow na palcu albo same, albo w połączeniu z metotreksatem. Podobnie jak inne leki drugiego rzutu, muszą być podawane pod ścisłą kontrolą lekarza. Anty-CTL4lg abatacept Abatacept jest lekiem o innym mechanizmie działania, skierowanym przeciwko niektórym białym krwinkom, nazywanym limfocytami T.

Obecnie może być stosowany w leczeniu dzieci cierpiących na zapalenie wielostawowe, które nie reagują na leczenie metotreksatem ani innymi lekami biologicznymi. Antyinterleukina 1 anakinra i kanakinumab i antyinterleukina 6 tocilizumab Leki te są szczególnie przydatne do leczenia MIZS uogólnionego.

Zazwyczaj leczenie MIZS uogólnionego rozpoczyna się od kortykosteroidów. Choć kortykosteroidy są skuteczne, wiąże się z nimi występowanie działań niepożądanych, wpływających zwłaszcza na wzrost, więc kiedy nie są w stanie opanować aktywności choroby w krótkim okresie czasu zwykle w kilka miesięcylekarze włączają anty-IL-1 anakinra lub kanakinumab lub anty-IL-6 tocilizumableki zwalczające zarówno objawy ogólnoustrojowe gorączkajak i zapalenie stawów.

Zofia Guła, dr med.

U dzieci z uogólnionym MIZS zdarza się, że objawy ogólnoustrojowe ustępują samoistnie, ale utrzymuje się zapalenie stawów; w tych przypadkach metotreksat można podawać sam lub w połączeniu z anty-TNF lub abataceptem.

Tocilizumab można stosować w MIZS uogólnionym i wielostawowym. Najpierw został zatwierdzony do leczenia MIZS uogólnionego, a później wielostawowego, i może być podawany pacjentom, którzy nie zareagowali na metotreksat lub inne leki biologiczne. Inne leczenie uzupełniające Wezly zapalenia stawow na palcu Rehabilitacja jest kluczową częścią leczenia. Obejmuje ona odpowiednie ćwiczenia oraz, w przypadku odpowiednich wskazań, użycie szyn do utrzymania stawu w wygodnej pozycji, aby zapobiec bólowi, sztywności, przykurczom mięśni i deformacjom stawu.

Rehabilitację trzeba rozpocząć wcześnie i kontynuować stale, aby poprawić lub utrzymać sprawność stawów i mięśni. Operacja ortopedyczna Głównymi wskazaniami do operacji ortopedycznej są konieczność wszczepienia protezy stawu zwykle biodrowego lub kolanowego w przypadku jego zniszczenia oraz uwolnienie tkanek miękkich w przypadku stałych przykurczów.

Istnieje wiele uzupełniających i alternatywnych sposobów leczenia, co może dezorientować pacjentów i ich rodziny. Należy dokładnie przemyśleć ryzyko i korzyści związane z takimi terapiami, ponieważ niewiele jest udowodnionych korzyści z nich płynących, a mogą pochłaniać wiele czasu i pieniędzy oraz być obciążeniem dla dziecka.

Jeśli chce Pan i uzyskać więcej informacji o leczeniu uzupełniającym i alternatywnym, proszę porozmawiać o tym z reumatologiem dziecięcym. Niektóre terapie mogą wchodzić w interakcje z konwencjonalnymi lekami. Większość lekarzy nie będzie miała nic przeciwko alternatywnemu leczeniu, pod warunkiem że pacjent będzie przestrzegał zaleceń lekarskich.

Reumatoidalne zapalenie stawów

Bardzo ważne jest, żeby nie zaprzestawać przyjmowania przepisanych leków. Leki służą do kontrolowania choroby — jeśli choroba jest nadal aktywna, zaprzestanie ich przyjmowania może być bardzo niebezpieczne. Zachęcamy do omówienia wątpliwości związanych z lekami z lekarzem Pana -i dziecka. Obecnie istnieją krajowe i międzynarodowe zalecenia, które pomagają lekarzom i rodzinom wybrać najodpowiedniejszą metodę leczenia.

Zgodnie z tymi zaleceniami, dzieci z łagodniejszą postacią choroby zajętych kilka stawów są zazwyczaj leczone NLPZ i zastrzykami z kortykosteroidów. W cięższych przypadkach MIZS więcej zaatakowanych stawównajpierw podawany jest metotreksat lub mniej często leflunomida jeśli to nie wystarczy, włącza się lek biologiczny zwłaszcza anty-TNFsam lub skojarzony z metotreksatem. U dzieci, które są odporne na leczenie bądź wykazują nietolerancję na metotreksat lub ten lek biologiczny, można zastosować inny lek biologiczny np.

Jeszcze 15 lat temu wszystkie leki stosowane w leczeniu MIZS oraz wielu innych chorób wieku dziecięcego nie były odpowiednio przebadane na dzieciach.

  1. Infekcje powodujace bol w stawach
  2. Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów MIZS jest chorobą przewlekłą, charakteryzującą się przetrwałym zapaleniem stawów.
  3. Operacje ręki w RZS Kraków - Szpital Dworska
  4. Jak pozbyc sie bolu w stawowych zaradach ludowych
  5. Poniżej przedstawiono czynniki predykcyjne złego rokowania dla poszczególnych postaci klinicznych MIZS.

Oznacza to, że lekarze przepisywali leki, kierując się własnym doświadczeniem lub badaniami prowadzonymi na dorosłych pacjentach. Rzeczywiście, w przeszłości prowadzenie badań klinicznych z zakresu reumatologii dziecięcej było trudne, głównie ze względu na brak finansowania badań u dzieci oraz brak zainteresowania ze strony firm farmaceutycznych małym i nieopłacalnym rynkiem pediatrycznym.

Kilka lat temu sytuacja diametralnie się Wezly zapalenia stawow na palcu. Inicjatywy te zmusiły firmy farmaceutyczne do badań nad lekami stosowanymi u dzieci. Czasami udział w badaniach wymagał podania placebo tj. Dzięki tym niezwykle istotnym badaniom istnieje obecnie kilka leków zatwierdzonych konkretnie do leczenia MIZS. Oznacza to, że organy regulacyjne, takie jak amerykańska Agencja ds. Żywienia i Leków Food and Drug Administration, FDAEuropejska Agencja Leków European Medicine Agency, EMA i kilka organów krajowych dokonały korekty danych naukowych pochodzących z badań klinicznych i pozwoliły firmom farmaceutycznym na umieszczenie na etykiecie informacji, że lek jest skuteczny i bezpieczny dla dzieci.

Lista leków zatwierdzonych konkretnie do leczenia MIZS obejmuje metotreksat, etanercept, adalimumab, abatacept, tocilizumab i kanakinumab. Obecnie trwają badania również nad innymi lekami, dlatego Pana -i dziecko może zostać poproszone przez swojego lekarza o wzięcie w nich udziału. Istnieją inne leki, które nieformalnie zostały zatwierdzone do stosowania w MIZS, takie jak kilka niesteroidowych leków przeciwzapalnych, azatiopryna, cyklosporyna, anakinra, infliksymab, golimumab i certolizumab.

Leki te można stosować nawet bez zatwierdzonego wskazania jest to tzw. Zazwyczaj leki stosowane w leczeniu MIZS są dobrze tolerowane. Nietolerancja ze strony układu pokarmowego, najczęstsze działanie niepożądane NLPZ które z tego powodu należy zażywać podczas posiłkówwystępuje rzadziej u dzieci niż u dorosłych. NLPZ mogą powodować podniesienie we krwi stężenia niektórych enzymów wątrobowych, ale w przypadku leków innych niż aspiryna rzadko się to zdarza.

Również metotreksat jest dobrze tolerowany. Niekiedy zdarzają się działania niepożądane w postaci nudności i wymiotów. W celu monitorowania potencjalnej toksyczności, należy obserwować stężenia enzymów wątrobowych, przeprowadzając rutynowe badania krwi.

Do najczęstszych nieprawidłowości pojawiających się w wynikach badań laboratoryjnych należą podniesione stężenia enzymów wątrobowych, które wracają do normy po odstawieniu leku lub zmniejszeniu dawki metoreksatu. Podawanie kwasu folinowego lub foliowego jest skuteczną metodą ograniczania toksycznego działania na wątrobę. Rzadko zdarza się nadwrażliwość na metotreksat. Salazopiryna jest stosunkowo dobrze tolerowana; do najczęstszych działań niepożądanych należą wysypka skórna, problemy żołądkowe, Wezly zapalenia stawow na palcu toksyczne uszkodzenie wątrobyleukopenia zmniejszona liczba białych krwinek, co związane jest z ryzykiem infekcji.

Podobnie jak w przypadku metotreksatu, konieczne są rutynowe badania laboratoryjne. Długotrwałe stosowanie kortykosteroidów w dużych dawkach może wywoływać kilka istotnych działań niepożądanych.

Reumatoidalne zapalenie stawów - objawy, przyczyny, diagnostyka, leczenie

Obejmują one zahamowanie wzrostu i osteoporozę. Kortykosteroidy podawane w dużych dawkach powodują znaczny wzrost apetytu, co z kolei może prowadzić do wyraźnej otyłości.

Dlatego też należy poinstruować dzieci, aby spożywały pokarmy, które zaspokoją ich apetyt, bez zwiększania liczby spożywanych kalorii.

Aerial joga zaawansowana - \

Leki biologiczne są zazwyczaj dobrze tolerowane, przynajmniej w pierwszych latach leczenia. Pacjenci powinni być monitorowani pod kątem możliwości wystąpienia infekcji lub innych działań niepożądanych. Jednak trzeba zrozumieć, że doświadczenie z wszystkimi lekami stosowanymi obecnie w MIZS jest ograniczone pod względem ilości badań w badaniach klinicznych uczestniczyło tylko kilkaset dzieci i czasu leki biologiczne są dostępne dopiero od roku.

W związku z tym, i obecnie stnieje co najmniej kilka rejestrów MIZS służących do obserwacji dzieci leczonych biologicznie, działających na szczeblu krajowym np. Ich celem jest uważne monitorowanie dzieci z MIZS i kontrola występowania ewentualnych zdarzeń związanych z bezpieczeństwem stosowania leków w dłuższym okresie czasu kilka lat po podawaniu leków.

Leczenie powinno trwać tak długo, jak długo utrzymuje się choroba. Trudno przewidzieć czas trwania choroby; w większości przypadków MIZS wchodzi Wezly zapalenia stawow na palcu fazę samoistnej remisji po kilku lub wielu latach trwania choroby.

Przebieg MIZS często charakteryzuje się okresowymi zaostrzeniami i remisjami, które prowadzą do ważnych zmian w leczeniu. Całkowite odstawienie leków można rozważać dopiero po dłuższym czasie, w którym nie występuje zapalenie stawów 6—12 miesięcy lub dłużej. Jednak nie ma definitywnych doniesień na temat możliwych nawrotów choroby po odstawieniu leków.

Przepisy owszunkowe osteochondrose

Zazwyczaj dzieci z MISZ pozostają pod opieką lekarza, dopóki nie osiągną dorosłości, nawet jeśli zapalenie stawów nie daje objawów.

U pacjentów z grupy ryzyka zwłaszcza przy dodatnich przeciwciałach przeciwjądrowych; ANAbadanie przy użyciu lampy szczelinowej trzeba przeprowadzać co najmniej raz na trzy miesiące. Osoby, u których rozwinęło się zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego, powinny być badane częściej, zależnie od stopnia nasilenia objawów ze strony oczu, określonego podczas wizyty u okulisty.

Z czasem maleje ryzyko zachorowania na zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego, jednak choroba ta może się rozwinąć nawet wiele lat po wystąpieniu zapalenia stawów. Dlatego też warto przeprowadzać badania okulistyczne przez wiele lat, nawet jeśli zapalenie stawów jest w fazie remisji.

Ostre zapalenie błony naczyniowej oka, które może wystąpić u pacjentów z zapaleniem stawów i zapaleniem przyczepów ścięgien, wykazuje widoczne objawy zaczerwienione oczy, ból oczu i nieprzyjemne uczucie podczas ekspozycji na światło - światłowstręt.

Jeśli pacjent uskarża się na takie dolegliwości, konieczne jest natychmiastowe skierowanie go do okulisty. Inaczej niż w przypadku bezobjawowego zapalenia tęczówki i ciała rzęskowego, w tym wypadku w celu postawienia wczesnej diagnozy nie ma konieczności przeprowadzania okresowych badań przy użyciu lampy szczelinowej.

Przez lata rokowanie związane z zapaleniem stawów znacznie się poprawiło, ale wciąż zależy od stopnia nasilenia i od klinicznej postaci MIZS, a także od wczesnego i odpowiedniego leczenia. Wezly zapalenia stawow na palcu badania nad opracowaniem nowych leków, w tymleków biologicznych oraz nad udostępnieniem leczenia wszystkim dzieciom.

W ciągu ostatnich dziesięciu lat rokowanie w zapaleniu stawów znacznie się poprawiło.

Glukozamina Chondroitin Japonia 90

Rokowanie w uogólnionej postaci MIZS bywa różne. U około połowy pacjentów występuje zaledwie kilka objawów zapalenia stawów, a choroba charakteryzuje się przede wszystkim okresowymi nawrotami gorączek; ostateczne rokowanie jest często dobre, ponieważ choroba często samoistnie przechodzi w fazę remisji.

U drugiej połowy pacjentów chorobę cechuje przetrwałe zapalenie stawów przy ustępujących z upływem lat objawach ogólnoustrojowych; u tej grupy pacjentów może dojść do poważnego uszkodzenia stawów. U pojedynczych osób z drugiej grupy pacjentów objawy ogólnoustrojowe utrzymują się wraz z objawami ze strony stawów; ci pacjenci mają najgorsze rokowanie — może się u nich rozwinąć amyloidoza, skutkująca poważnymi powikłaniami i wymagająca leczenia immunosupresyjnego.

Postęp celowanej terapii lekami biologicznymi z anty-IL-6 tocilizumab i anty-IL-1 anakinra i kanakinumab prawdopodobnie znacznie poprawi u nich rokowanie długoterminowe. Postać ta jest dziecięcym odpowiednikiem reumatoidalnego zapalenia stawów z dodatnim czynnikiem reumatoidalnym RF u dorosłych.

Niemniej jednak ogólne rokowanie jest znacznie lepsze niż u chorych z wielostawową postacią MIZS z dodatnim RF - uszkodzenia stawów występują tylko u około jednej czwartej pacjentów. W nielicznostawowym MIZS rokowanie dotyczące stawów jest dobre, jeżeli choroba ogranicza się tylko do kilku stawów tzw. U pacjentów, u których choroba z czasem atakuje większą liczbę stawów rozszerzone zapalenie nielicznostawowerokowanie jest podobne do rokowania u chorych na wielostawowe MIZS z ujemnym RF.

U wielu pacjentów z łuszczycowym MIZS występuje choroba podobna do nielicznostawowego MIZS, podczas gdy u innych choroba jest podobna do łuszczycowego zapalenia stawów osób dorosłych. Rokowanie w MIZS powiązanym z entezopatią również jest zróżnicowane. U niektórych pacjentów choroba przechodzi w fazę remisji, podczas gdy u innych rozszerza się i może zająć stawy krzyżowo-biodrowe. Obecnie we wczesnym stadium choroby lekarze nie są w stanie przewidzieć, który pacjent będzie miał najgorsze rokowanie, ponieważ nie istnieją żadne wiarygodne badania kliniczne lub laboratoryjne tego dotyczące.

Takie czynniki prognostyczne miałyby istotne znaczenie kliniczne, ponieważ pozwalałyby na identyfikację pacjentów, których należy poddać bardziej agresywnemu leczeniu od samego początku choroby. Wciąż opracowywane są inne wskaźniki laboratoryjne, które pozwolą przewidzieć, kiedy należy odstawić metotreksat lub leki biologiczne. Nieleczone zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego może mieć poważne konsekwencje, takie jak zmętnienie soczewki oczu zaćma i ślepota.

Leczenie podjęte we wczesnej fazie, polegające na zastosowaniu kropli do oczu, które kontrolują stan zapalny oraz rozszerzają źrenice, powoduje ustąpienie objawów. Jeśli objawy nie zostają opanowane po zastosowaniu kropli, może być konieczne przepisanie innych leków, w tym biologicznych.

Niemniej jednak obecnie nie ma jednoznacznych wskazań co do najlepszej terapii w przypadku ciężkiego zapalenia tęczówki i ciała rzęskowego, z uwagi na zróżnicowane reakcje na leczenie u każdego z dzieci. Dlatego też wczesna diagnoza Wezly zapalenia stawow na palcu głównym czynnikiem wpływającym Wezly zapalenia stawow na palcu rokowanie. Konsekwencją długotrwałego leczenia kortykosteroidami może być również zaćma, zwłaszcza u pacjentów cierpiących na uogólnione MIZS. Nie ma dowodów na to, że dieta wpływa na tę chorobę.

Guzki reumatoidalne – na palcach, na stopach, w płucach

Charakterystyczne w RZS są guzki reumatoidalne, które są bezbolesne i umiejscowione są podskórne, jednak mogą powstać również w narządach wewnętrznych. Reumatoidalne zapalenie stawów negatywnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy. Może dojść do zapalenia naczyń, zapalenia osierdzia, uszkodzenia zastawek serca, miażdżycy, a w konsekwencji do niewydolności mięśnia sercowego, zawału serca czy udaru mózgu.

Objawami zaburzeń ze strony tego układu mogą być duszność, ból w klatce piersiowej, słaba tolerancja wysiłku, a także owrzodzenie skóry i opuszek palców. Ból w klatce piersiowej wraz z dusznością i suchym kaszlem mogą świadczyć o powikłaniach płucnych w postaci np.

Dlaczego Crunch and bolesne stawy

Reumatoidalne zapalenie stawów i stosowane leczenie prowadzą do utraty gęstości mineralnej kości i zwiększają ryzyko złamań osteoporotycznych, co może znacznie przyczyniać się do niepełnosprawności. Osoby z RZS mogą cierpieć na zespół suchości oczu w wyniku częstego zapalenia spojówek. W przypadku zmian w obrębie kręgów może dojść do ucisku na rdzeń kręgowy, co może objawiać się bólami głowy, drętwieniem, mrowiem, osłabieniem lub niedowładem kończyn.

Choroba i stosowane w niej leki bardzo często prowadzą do uszkodzenia nerek. W reumatoidalnym zapaleniu stawów może także dojść do zaburzeń hemolitycznych: niedokrwistości, zwiększenia liczby płytek krwi, powiększenia węzłów chłonnych i śledziony, osłabionej oporności i rozwoju chłoniaków.

Reumatoidalne zapalenie stawów - przyczyny Jak w przypadku większości chorób o podłożu autoimmunologicznym przyczyny reumatoidalnego zapalenia stawów nie zostały dokładnie sprecyzowane. Etiologii RZS poszukuje się przede wszystkim w genach, defektach układu immunologicznego oraz w czynnikach środowiskowych.

Co jest lepsze z bolem stawow

Za tą chorobę odpowiadają m. Polimorfizmy różnych genów HLA odpowiadają za rozwój chorób autoimmunologicznych np. Natomiast obecność reumatoidalnego zapalenia stawów w rodzinie zwiększa ryzyko zachorowania razy. W reumatoidalnym zapaleniu stawów duże znaczenie mają procesy zapalne z nadprodukcją cytokin prozapalnych IL-6 i TNF i wytworzeniem przeciwciał RF i anty-CCPktóre mają na celu niszczenie własnych tkanek.

Wirusowe zapalenia stawów

Podejrzewa się, że na pojawienie się u niektórych pacjentów tej choroby mogą wpływać zakażenia bakteryjne i wirusowe, stres oraz palenie papierosów. Dodatkowo układowa postać MIZS jest ujęta oddzielnie. Pomimo istnienia międzynarodowych rekomendacji polskich dotychczas nie opracowanoistnieje wiele kontrowersji w tym zakresie.

Na przykład niektóre leki nie otrzymały rejestracji dla dzieci Leczenie artroza UHF w wielu krajach są stosowane off-label np. Wokół części leków istnieją duże kontrowersje, dotyczy to na przykład GKS. Według rekomendacji ACR leczenie systemowymi GKS nie jest zalecane w nieukładowych postaciach MIZS, co stwarza lukę w prowadzeniu badań klinicznych dotyczących ich optymalnego stosowania, potencjalnych działań niepożadanych, zastosowania w terapii pomostowej itp.

Natomiast, większość rekomendacji zaleca dostawowe iniekcje GKS. Dla postaci wielostawowej wyodrębniono trzy strategie leczenia: — terapia konwencjonalna lekami modyfikującymi przebieg choroby, a następnie terapia biologicznymi lekami modyfikującymi przebieg choroby u pacjentów, którzy nie odpowiedzieli na leki modyfikujące przebieg choroby; — wczesne leczenie skojarzone od początku choroby konwencjonalne i biologiczne lekami modyfikującymi przebieg choroby ; — tylko leczenie biologiczne lekami modyfikującymi przebieg choroby Ograniczeniem rekomendacji klinicznych jest fakt, że muszą być często aktualizowane przed ich opublikowaniem.

Przykładem jest brak ujęcia w rekomendacjach ACR tocilizumabu, który był zatwierdzony przez Agencję ds. W roku doszło do ich aktualizacji już z zastosowaniem tego leku [23]. W przeciwieństwie do tego, opieka spersonalizowana jest adresowana do pacjenta, który nie jest satysfakcjonująco leczony według zasad standardowych.

Postęp w zastosowaniu biomarkerów w celu skierowania leczenia na indywidualnego pacjenta ma już zastosowanie w niektórych badaniach klinicznych i algorytmach leczenia [22].

Przykładem takiej terapii spersonalizowanej może być aktywna ocena stężenia leku czy przeciwciał neutralizujących lek u danego pacjenta [24]. W obszarze zainteresowań, w przypadku postępowania niefarmakologicznego, znajdują się ćwiczenia czynne i bierne, wzmacniające, hydroterapia oraz opieka psychologiczna. Osiągnięcie optymalnych efektów i określonych celów terapii jest bardziej prawdopodobne, gdy jest ona zastosowana tak wcześnie jak to jest tylko możliwe, z uwzględnieniem postaci choroby, aktywności procesu chorobowego oraz czynników złej prognozy.

Leczenie powinno być skojarzone z postępowaniem niefarmakologicznym i oparte na indywidualnym podejściu do pacjenta. A chronic inflammatory process damages the articular cartilage, bone, and the hub and results in extra-articular complications. An important problem is still the earliest possible diagnosis of the disease, especially in children in the youngest age group. Still the key issue is to find the optimal treatment for every single child suffering from JIA.

Achieving of optimal results with specific goals of therapy are more Wezly zapalenia stawow na palcu to occur when it is applied as early as possible, taking into account the form of the disease, disease activity and factors of poor Wezly zapalenia stawow na palcu. Forum Reumatol. Strzelecka 2, Kraków 31— tel. Juvenile idiopathic arthritis. W: Cassidy J. Textbook of pediatric rheumatology, 5th edn.

Philadelphia: WB Saunders — Rutkowska-Sak L. Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, nie tylko nowości. Termedia, Poznań 89— Romicka A. Rostropowicz-Denisiewicz K.